Η έξοδος των Θρακών - Κωνσταντίνος Τριανταφυλλάκης

Ιστορικό μυθιστόρημα που αφορά την μαύρη σελίδα της ανταλλαγής πληθυσμών της Θράκης όταν μετά την ήττα της Ελλάδας στην Μικρά Ασία η Ανατολική Θράκη παραχωρήθηκε στην Τουρκία και οι Έλληνες κάτοικοι της περιοχής διατάχθηκαν να μετακινηθούν εντός της σημερινής ελληνικής επικράτειας. 

Το κύριο μέρος της ιστορίας εκτυλίσσεται στην Μακρά Γέφυρα (ή Ουζούν Κιοπρού), μια πόλη που τότε, στην αρχή της ιστορίας το 1890, είχε μεγάλο αριθμό Ελλήνων κατοίκων. Η καθημερινότητά τους (που προφανώς ήταν παρόμοια σε όλες τις αγροτικές περιοχές) περιγράφεται πολύ παραστατικά, όπως και οι μεταξύ τους σχέσεις και τα προβλήματα που είχαν με τους Τούρκους διοικητές της περιοχής. Οι τοπικές ενδυμασίες, οι αγροτικές εργασίες, οι συνήθειες, τα ήθη και τα έθιμα, τα τρόφιμα- όλα περιγράφονται και μάλιστα ενσωματωμένα με εξαιρετικό τρόπο στην ροή της ιστορίας, διάσπαρτα σε όλο το κείμενο μέχρι και το τέλος του βιβλίου. Ο συγγραφέας γράφει στον πρόλογό του ότι περιόρισε την ντοπιολαλιά στο ελάχιστο για να μην κουράσει τους αναγνώστες, εγώ εύχομαι να είχε πιο έντονη παρουσία στο κείμενο, θα ταίριαζε. 

Βρήκα την ιστορία εξαιρετική. Οι χαρακτήρες είναι ολοζώντανοι, αυτός ο Αναστάσης σαν να ξεπροβάλλει από τις σελίδες. Συνήθως τους χαρακτήρες που είναι των άκρων (πολύ καλοί ή πολύ κακοί) δεν τους συμπαθώ, εδώ όμως ο συγκεκριμένος μίλησε στην καρδιά μου. Μάλλον επειδή ενσαρκώνει τον ιδανικό εκείνο Έλληνα που πάνω σε αυτόν και σε άλλους σαν αυτόν στηρίχτηκε η επανάσταση και η δημιουργία του ελληνικού κράτους. Και οι υπόλοιποι χαρακτήρες είναι εξαιρετικοί, με την καλοσύνη ή με την κακία τους, καθένας θα έλεγες ότι θα μπορούσε να είναι αληθινό πρόσωπο, μπερδεύεται η μυθοπλασία με την πραγματικότητα. 

Στα δύσκολα τώρα. Η περιγραφή των ιστορικών γεγονότων στο συγκεκριμένο βιβλίο έγινε με αριστοτεχνικό τρόπο. Αυτό που έψαχνα εγώ από το βιβλίο, αυτό που ήθελα, ήταν να υπάρχει σε μεγάλη έκταση καταγραφή της ιστορίας αλλά να είναι ενσωματωμένη στην πλοκή. Να μη με κουράσει, να μη μοιάζει με σχολικό βιβλίο ιστορίας, να είναι σωστά κατανεμημένα τα γεγονότα στο κείμενο ώστε να ξεκουράζεται το μυαλό μου. Αλλά ταυτόχρονα να μην λείπει κάτι. Να καταλάβω τί έγινε τότε (ίσως και το γιατί), πώς φτάσαμε στο σημείο το ίδιο το ελληνικό κράτος να διατάξει τους υπηκόους του να φύγουν από τα σπίτια τους και να περάσουν τον Έβρο για να ζήσουν σε άλλο τόπο. 

Και το βρήκα τελικά αυτό που έψαχνα. Ελπίζω πως τα γεγονότα όπως καταγράφονται είναι σωστά και αντικειμενικά, έχει κάνει άλλωστε έρευνα ο συγγραφέας- φαίνεται και από τη βιβλιογραφία. Όλο το κείμενο το διάβασα πολύ εύκολα, μόνο σε κάποια ελάχιστα σημεία προς το τέλος, όταν τα γεγονότα πυκνώνουν και οι εξελίξεις είναι γρήγορες, μόνο τότε αντιλήφθηκα ότι χρειαζόταν να συγκεντρωθώ παραπάνω. Συγκεκριμένα: όταν περιγράφονται τα γεγονότα που συνέβησαν ανάμεσα στον Βενιζέλο και στο Παλάτι, και στο κείμενο που παρατίθεται αυτούσιο από τα απομνημονεύματα του Μαζαράκη στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου (σύνολο περίπου τέσσερις σελίδες σε όλο το βιβλίο, για τόσο χρειάστηκε να συγκεντρωθώ πολύ). Εξαιρετική καταγραφή ιστορίας, κατανοητή από όλους. 

Συγκινήθηκα πολλές φορές, έζησα από μακριά την εποχή, κατάλαβα πολλά πράγματα. Μπράβο στον συγγραφέα που ένιωσε "την υποχρέωση να αποτίσει φόρο τιμής στη μνήμη των παππούδων του" και έγραψε αυτό το βιβλίο. 

Ακολουθεί (ελαφρώς τοπικιστικό) παραλήρημα μικρής έκτασης, είστε ελεύθεροι να μην το διαβάσετε και να πάτε κατευθείαν στο οπισθόφυλλο παρακάτω. 

Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα αναφέρεται σε μια μαύρη σελίδα της ελληνικής ιστορίας για την οποία φοβάμαι ότι ελάχιστοι γνωρίζουν. Ο ντόπιος πληθυσμός της Θράκης ξέρει: μεγάλος αριθμός από εμάς, μην πω οι περισσότεροι,  είμαστε απόγονοι των Ελλήνων κατοίκων της Ανατολικής Θράκης που εκδιώχθηκαν από την περιοχή το 1922. Και μάλιστα χωρίς ιδιαίτερη αντίδραση από το ελληνικό κράτος το οποίο απ' ότι φαίνεται ενέδωσε στις απαιτήσεις των Δυνάμεων της εποχής και απλά παρέδωσε στην Τουρκία την περιοχή και διέταξε τους Έλληνες υπηκόους να περάσουν τον ποταμό Έβρο και να μετακινηθούν στην (τωρινή) Ελλάδα. "Τουρκόσποροι" και αυτοί, πρόσφυγες.  Το φριχτό αυτό γεγονός του ξεριζωμού χιλιάδων κατοίκων επισκιάστηκε από την προηγηθείσα καταστροφή της Σμύρνης και φαντάζομαι αποτελεί και μια σελίδα της ιστορίας που δεν κάνει κανέναν περήφανο, οπότε δεν δόθηκε η έκταση που αρμόζει. 

Ψάχνω χρόνια να βρω μυθιστορήματα που αφορούν την "ανταλλαγή πληθυσμών" της Θράκης. Και να πεις ότι δεν διαβάζω πολύ ή δεν παρακολουθώ τις νέες κυκλοφορίες;;; Έχω βρει μόνο τρία. Τα δύο από αυτά ιστορικά (το παρόν και το "Κυνηγημένοι από την Ιστορία"- και τα δύο γραμμένα από Εβρίτες), το άλλο βασισμένο σε αληθινή ιστορία (Μερτζανή- το δάκρυ της Θράκης). Και αυτό το γράφω ελπίζοντας να με βγάλετε λάθος και να μου γράψετε δεκάδες προτάσεις βιβλίων. 

Διαβάστε αυτό το βιβλίο όσοι ενδιαφέρεστε για την ιστορία της χώρας μας. Για να δείτε που μπορεί να οδηγήσει ο διχασμός, η έλλειψη συνεννόησης. Διαβάστε το και εσείς που θέλετε να μάθετε πέντε πράγματα παραπάνω για την ιστορία της χώρας μας, για τα λάθη που γίνονται και πληρώνονται με αίμα και δάκρυα. Αλλά και εσείς που απλά θέλετε να διαβάσετε ένα καλογραμμένο βιβλίο με ζωντανούς χαρακτήρες. 

Βαθμολογία: 9/10

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Ένα βιβλίο «φόρος τιμής» στην εκατόχρονη επέτειο από τον βάναυσο ξεριζωμό του πληθυσμού της Ανατολικής Θράκης· ένα έργο ζωής, μία «υποχρέωση», όπως λέει ο ίδιος, στη μνήμη των παππούδων του, που δεν σταμάτησαν ποτέ να ατενίζουν με νοσταλγία και βαθύ πόνο τα πατρογονικά εδάφη τους, εκεί, πέρα, στην απέναντι μεριά του Έβρου… 

Απόσπασμα από το βιβλίο:

«Μαύρη πέτρα έριξες πίσω σου, καπετάνιο! Καλώς ήρθες στον τόπο σου!» είπε φωναχτά ο δεσπότης. Ο γέρος γέλασε πικρά. Ύστερα, με όση δύναμη είχε μέσα στη γέρικη ψυχή του, απάντησε δείχνοντας με το χέρι του: «Η πατρίδα μου είναι πέρα, δέσποτα! Πέρα! Η Ανατολική Θράκη. Εκεί είναι όλα· πατεράδες, μανάδες, αδέρφια, παιδιά, φίλοι, σπίτια, χωράφια… η ψυχή μας! Μας τα πήραν όλα, τίποτα δε μας αφήσαν· μόνο λίγες ρίζες… Εδώ είμαι μουσαφίρης, δέσποτα, πρόσφυγας· πάει να πει ξένος!» Απόλυτη σιγή επικράτησε. Ο γέρος πήρε ακόμα μια βαθιά ανάσα και συνέχισε: «Σήμερα είναι 19 του Οκτώβρη. Πάνε τριάντα χρόνια, δέσποτα, από τη μέρα που αφήσαμε τα σπίτια μας και περάσαμε το ποτάμι! Ακόμη θαρρώ πως είναι ψέμα. Σαν σήμερα ήταν, 19 του Οκτώβρη του 1922…» Ο γέροντας σωριάστηκε στο κρύο πλακόστρωτο, με το βλέμμα πέρα, στην Ανατολική Θράκη. Τα μαυροπούλια χαμηλοπέταξαν, πήραν την ψυχούλα του και έφυγαν για πέρα… στη μόνη πατρίδα που αγάπησε όλη του τη ζωή. Εκεί που τον περίμενε η μανούλα του, ο πατέρας του, ο φημισμένος καπετάν Κρυωνάς, κι ο γιος του.

Ας σωπάσει για πάντα - Jason Rekulak

Ο πρωταγωνιστής είναι ο Φρανκ, ο οποίος μετά από χρόνια αποξένωσης από την κόρη του δέχεται με έκπληξη και χαρά πρόσκληση για τον γάμο της. Αποφασισμένος να επανορθώσει για τα λάθη που έκανε και να μην αφήσει την ευκαιρία για επανασύνδεση να χαθεί, πηγαίνει στο κτήμα ιδιοκτησίας της οικογένειας του γαμπρού όπου πρόκειται να γίνει ο γάμος. Όμως δυστυχώς τον περιμένουν πολλές δυσάρεστες εκπλήξεις που έχουν ως αποτέλεσμα να αρχίσει να φοβάται για την ασφάλεια της κόρης του. Εμείς παρακολουθούμε τις σκέψεις και τις εναλλαγές των συναισθημάτων του όσο προσπαθεί να αποφασίσει αν όντως υπάρχει κίνδυνος και αν πρέπει να παρέμβει. 

Για όσους έχετε διαβάσει τις "Κρυμμένες ζωγραφιές" να σας προλάβω και να πω ότι αυτό το βιβλίο δεν είναι ίδιας θεματολογίας. Εδώ, για εμένα κυριαρχεί ο προβληματισμός του συγγραφέα σχετικά με το κατά πόσο έχει το δικαίωμα ο γονιός να παρέμβει στη ζωή του ενήλικου παιδιού του όταν θεωρεί ότι κάνει λάθος επιλογές. Με προβλημάτισε όσο εξελισσόταν η ιστορία, σκεφτόμουν συνέχεια τι θα έκανα εγώ αν δημιουργούνταν στο μυαλό μου η ιδέα ότι η αλήθεια δεν είναι αυτή που παρουσιάστηκε στο παιδί μου. Και επίσης, προβληματίστηκα στο πού είναι το όριο ανάμεσα στο να στηρίξεις το παιδί σου στις αποφάσεις που παίρνει και στο να επιτρέψεις να φέρεται ασύδοτα ή ανεύθυνα. Πολύ ωραίος προβληματισμός, πολύ ιδιαίτερο και το θέμα με το οποίο επέλεξε να ασχοληθεί ο συγγραφέας. 

Είναι ένα μυθιστόρημα με γρήγορη ροή που προβάλλει με όμορφο τρόπο τον κοινωνικό προβληματισμό του συγγραφέα παράλληλα με την λύση του μυστηρίου με το οποίο ασχολείται, όπως κάνουν εξάλλου και πολλά ακόμη αστυνομικά μυθιστορήματα. Θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω θρίλερ; Ναι, με την έννοια ότι σε κρατάει σε εγρήγορση, γυρνάς τις σελίδες με ένταση και ενδιαφέρον για το αν θα συμβεί κάτι κακό σε κάποιον από τους πρωταγωνιστές. Προφανώς όχι με την έννοια του θρίλερ που δίνουμε στις ταινίες, δεν είναι τρομαχτικό το βιβλίο. 

Το βρήκα εξαιρετικό, μου άρεσε πολύ. Διαβάζεται γρήγορα, έχει μικρά κεφάλαια που βοηθάνε να διαβάσεις "ένα κεφάλαιο ακόμη πριν πας για ύπνο" και δεν είναι ιδιαίτερα βίαιο- ελάχιστα για την ακρίβεια. Καλή ανάγνωση σε όσους το επιλέξετε. 

Βαθμολογία: 9/10

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Έχουν περάσει τρία χρόνια από την τελευταία φορά που ο Φρανκ είχε νέα από την κόρη του και είναι συντετριμμένος από την αποξένωσή τους... Όμως ένα απροσδόκητο τηλεφώνημά της αλλάζει τα πάντα: η Μάγκι παντρεύεται και θέλει να τη συνοδεύσει ο πατέρας της στην εκκλησία. Ο Φρανκ είναι πανευτυχής. Επιτέλους έχει την ευκαιρία να συμφιλιωθεί μαζί της.

H Μάγκι παρέλειψε να αναφέρει ότι παντρεύεται τον Έινταν Γκάρντ¬νερ, τον γιο ενός δισεκατομμυριούχου. Όταν φτάνει στο πολυτελές κτήμα δίπλα στη λίμνη, όπου θα γίνει ο τριήμερος γάμος, ο Φρανκ μπαίνει σε σκέψεις: ο Έινταν είναι κλειστός και τον αποφεύγει· η Μάγκι δεν του δίνει καθόλου σημασία· και το πιο περίεργο, οι ντόπιοι σιχαίνονται τους Γκάρντνερ.

Θα καταφέρει ο Φρανκ να ανακαλύψει την αλήθεια για τον αρραβωνιαστικό της Μάγκι πριν να είναι πολύ αργά;

Βαβέλ - Rebecca F. Kuang

Ο κύριος πρωταγωνιστής είναι ο Ρόμπιν, γεννημένος στην Κίνα, ο οποίος μετά τον θάνατο της οικογένειάς του έρχεται με τον κηδεμόνα του στην Αγγλία. Εκεί εκπαιδεύεται υποχρεωτικά και εντατικά στα κινέζικα, τα λατινικά και τα αρχαία ελληνικά ώστε σε λίγα χρόνια να φοιτήσει και αργότερα να εργαστεί στη Βαβέλ, τμήμα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης που ασχολείται με την μετάφραση. Τα πράγματα όμως δεν είναι όπως τα περιμένει και ήδη από την πρώτη του μέρα στην Οξφόρδη αρχίζει να υποψιάζεται ότι δεν γνωρίζει όλη την αλήθεια.

Βρήκα πολύ ενδιαφέρον το πώς η συγγραφέας ανέμειξε την αλήθεια με τη φαντασία. Επειδή έδινε αρκετά στοιχεία για έναν πόλεμο μεταξύ Αγγλίας και Κίνας που αφορούσε το εμπόριο οπίου, το έψαξα λίγο και προς μεγάλη μου έκπληξη είδα ότι όντως υπήρξε τέτοιος πόλεμος. Επίσης, υπάρχουν πολλές αναφορές σε ρατσισμό και διακρίσεις λόγω φύλου ή φυλής που όντως υπήρχαν τον 19ο αιώνα και μάλιστα παγκοσμίως και όχι μόνο στην Αγγλία. Φαντάζομαι υπάρχουν και άλλες ιστορικές πληροφορίες που όμως δεν κατάφερα να εντοπίσω- δεν έψαχνα κιόλας, δεν το διάβασα σαν ιστορικό, σαν μυθιστόρημα το διάβασα.

Ιδιαίτερη αναφορά σίγουρα πρέπει να κάνω στην ετυμολογική ανάλυση λέξεων που είναι παντού μέσα στο βιβλίο. Πάρα πολλές φορές η συγγραφέας αναλύει την προέλευση των λέξεων και την ιστορία τους, μας λέει πώς εξελίχθηκαν με την πάροδο των ετών και πώς ενσωματώθηκαν σε άλλες γλώσσες. Είναι απαραίτητο για την πλοκή, δείχνει τη βαθιά γνώση του αντικειμένου από τη συγγραφέα (είναι εξάλλου μεταφράστρια με σημαντικές σπουδές πάνω στην Κινέζικη γλώσσα) και βοηθά να μπεις στον κόσμο που έχει δημιουργήσει.

Οι χαρακτήρες είναι επιλεγμένοι προσεχτικά ώστε να μπορεί να βασιστεί πάνω τους η ιστορία, να ταιριάζουν και να βοηθούν στις εξελίξεις ακόμη κι αν αυτό οφείλεται μόνο στο φύλο ή στην καταγωγή τους. Δεν περιγράφονται πολύ, η συγγραφέας επικεντρώνεται στις ενέργειές τους και όχι στον χαρακτήρα τους και μας δίνει μόνο όσα στοιχεία χρειάζεται να ξέρουμε για την πλοκή.

Δύσκολο μυθιστόρημα, πυκνογραμμένο και πολυσέλιδο, δεν διαβάζεται σε ένα βράδυ. Θέλει κάποιο επίπεδο συγκέντρωσης και αφοσίωσης, δεν είναι ένα ανάλαφρο ανάγνωσμα. Θα το χαρείτε όσοι θέλετε να μαθαίνετε πράγματα από τα βιβλία που διαβάζετε, οι υπόλοιποι να είστε προετοιμασμένοι και να μην το αρχίσετε σε περίοδο που θέλετε να χαλαρώσετε το μυαλό σας για να μπορέσετε να το χαρείτε. 

Βαθμολογία: 6/10 (επειδή με ζόρισε αρκετά). 

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου 

Βικτωριανή Αγγλία, 1828. Ο Ρόμπιν Σουίφτ, ορφανό παιδί από την Καντόνα της Κίνας, φτάνει στο Λονδίνο μαζί με τον κηδεμόνα του, τον μυστηριώδη καθηγητή Λόβελ. Στα επόμενα έξι χρόνια θα σπουδάσει λατινικά, αρχαία ελληνικά και κινεζικά, προετοιμαζόμενος για τη μέρα που θα εγγραφεί στο περίφημο Βασιλικό Ινστιτούτο Μετάφρασης –γνωστό ως Βαβέλ– του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Ο πύργος της Βαβέλ αποτελεί το παγκόσμιο κέντρο μετάφρασης και, κυρίως, το παγκόσμιο κέντρο μαγείας. Η αργυροτεχνική –η τέχνη της απόδοσης του νοήματος που χάνεται στη μετάφραση με τη χρήση μαγικών ράβδων αργύρου– έχει φέρει ασύλληπτη ισχύ στη Βρετανία, καθώς αυτή η απόκρυφη τεχνική υπηρετεί την αποικιοκρατική αποστολή της αυτοκρατορίας.

Για τον Ρόμπιν, η Οξφόρδη είναι μια ουτοπία αφιερωμένη στην κατάκτηση της γνώσης. Όμως η γνώση υπακούει στην εξουσία και εκείνος, ως νεαρός Κινέζος μεγαλωμένος στη Βρετανία, συνειδητοποιεί ότι, υπηρετώντας τη Βαβέλ, προδίδει ουσιαστικά την πατρίδα του. Καθώς προχωράει στις σπουδές του, ο Ρόμπιν βρίσκεται παγιδευμένος μεταξύ της Βαβέλ και της μυστηριώδους Αδελφότητας Ερμής, οργάνωσης αποφασισμένης να σταματήσει την επέκταση της αυτοκρατορίας. Κι όταν η Βρετανία κηρύσσει αδικαιολόγητα τον πόλεμο στην Κίνα για το ασήμι και το όπιο, ο Ρόμπιν καλείται να αποφασίσει…

Μπορούν άραγε οι πανίσχυροι θεσμοί να αλλάξουν με εσωτερικές διαδικασίες ή η βία είναι απαραίτητη για κάθε επανάσταση;